Làng nghề - Làng cổ

Phụng Các - làng cổ 400 năm Kỳ 3

Võ sư Lương Văn Cương (Can)- hậu duệ của Lương Văn Chánh đã dạy các môn võ thuật là trường kiếm và đoản đao cho Vũ Văn Dũng thuở còn đi buôn ngựa ở Phú Yên. Về sau Vũ Văn Dũng trở thành một tướng lĩnh tài giỏi, đóng góp xuất sắc trong phong trào Tây Sơn và là đại công thần lập quốc dưới triều Quang Trung. Trước khi khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ, Lương Văn Cương lập ra Sầm Sơn thi xã đóng tri sở tại núi Sầm làm nơi xướng họa thơ văn, luyện võ, đào tạo nhiều người tài giỏi tham gia phong trào Tây Sơn. Một số người về sau trở thành trụ cột dưới triều Nguyễn Nhạc, triều Quang Trung như Phan Văn Biên, Nguyễn Thế Tử, Nguyễn Công Lang…

3. Phụng Các dưới triều nhà Nguyễn (1802-1885)

Năm 1802, nhà Nguyễn thành lập với vị vua đầu tiên là Gia Long, cai quản lãnh thổ thống nhất từ Lạng Sơn đến Cà Mau. Đến năm 1832, vua Minh Mạng chủ trương sắp xếp lại đơn vị hành chính trong cả nước và đổi tên làng Phụng Các thành Phụng Tường. Dưới thời nhà Nguyễn, làng Phụng Các phát triển tương đối ổn định, ruộng đất sau thời gian khai phá được sử dụng có hiệu quả. Theo Nguyễn Đình Đầu-tác giả của Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn PHÚ YÊN thì vào triều Gia Long thứ 14 (1815), diện tích ruộng đất sở hữu của xã Phụng Các là 516,5 mẫu. Trong đó quan điền (ruộng công) và tư điền thực trưng là 297,8 mẫu, đất hoang nhàn và mộ địa là 5 mẫu, lưu hoang là 198,6 mẫu. Phần diện tích của người nơi khác là 20 mẫu. Ruộng tự điền cấp để thờ tự Lương Văn Chánh hơn 4 mẫu và thờ thần là 2 sào đất thổ được miễn thuế (7).

Dựa vào địa bạ hiện có của xã Phụng Các dưới triều Gia Long, Nguyễn Đình Đầu cho biết: có đến 196 điền chủ sở hữu 281,2 mẫu ruộng và 10,1 mẫu thổ. Người ít nhất sở hữu 0,05 mẫu; người nhiều nhất sở hữu 22,01 mẫu. Nếu tính bình quân thì mỗi chủ sở hữu có được 1,4 mẫu. Trong số 196 sở hữu chủ thời bấy giờ có đến 29 họ khác nhau: Chế (1 người), Đào (1), Đinh (1), Đoàn (1), Lưu (1), Lý (1), Mạc (1), Tô (1), Trình (1), Trịnh (1), Trương (1), Văn (1), Dướng (2), Đặng (2), Đỗ (2), Hồ (2), Tạ (2), Triệu (2), Ngô (5), Cao (7), Phan (7), Võ (8), Huỳnh (9), Trần (11), Phạm (14), Bùi (17), Lê (18), Lương (19), Nguyễn (57). Họ Nguyễn chiếm 29% tổng số họ hiện có ở xã Phụng Các (8).

Qua một thời gian dài khai phá đất hoang, cư dân Phụng Các đã tạo lập làng xóm trù mật và khai khẩn diện tích ruộng đất để sản xuất nông nghiệp. Phần lớn ruộng đất ở đây đều là ruộng tốt (thượng đẳng điền), mỗi năm cày cấy một vụ vào mùa thu (thu điền) hoặc mùa hạ (hạ điền) dựa vào nước trời và nguồn nước từ các suối chảy ra sông Bến Lội được đưa vào ruộng thông qua hệ thống kênh mương và đập bổi. Tuy nhiên, số ruộng đất lưu hoang trên địa bàn Phụng Các lúc này còn nhiều. Theo tác giả Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn PHÚ YÊN thì đất hoang ở Phụng Các là 198,6 mẫu. Một số xứ đồng diện tích thực trưng chỉ chiếm số lượng nhỏ trên tổng diện tích, như Đồng Tre 37,6/66,7 mẫu; đồng Cẩu Cuồng 27,3/47,8 mẫu; đồng Bàu 39,8/97,4 mẫu; đồng Cà Dược 61,7/72,5 mẫu; đồng Núi Sầm 30,8/54,2 mẫu; đồng Cây Khế 16,6/24,3 mẫu (9). Do đó việc khẩn hoang tiếp tục được đẩy mạnh dưới triều Nguyễn. Đặc biệt khu vực phía tây làng Phụng Các đất đai còn hoang hóa là vùng đất lý tưởng cho một số văn thần, võ tướng triều Tây Sơn từ Bình Định, Quảng Ngãi di cư vào lẩn tránh sự truy nã của triều Nguyễn.

Gia phả họ Nguyễn xã Hòa Thịnh ghi rõ: ông tổ là Tiến sĩ Nguyễn Ký Chiêu (1765-1823)- một Đại tổng quản triều Quang Toản quê ở Quảng Ngãi. Sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, ông đã kéo lực lượng vào vùng núi La Hiên (phía tây huyện Đồng Xuân) với mưu đồ khôi phục lại phong trào. Nhưng nghiệp lớn không thành, ông đưa gia đình vào mai danh ẩn tích ở phía tây làng Phụng Các và cùng với một số dòng họ ở đây khai phá đất hoang nhàn, mở mang ruộng đất cày cấy mở đầu dòng họ Nguyễn ở đây. Về sau con cháu của Nguyễn Ký Chiêu tiếp tục phát triển vào phía nam sông Đà Rằng đến tận xứ Đồng Cọ, Hòa Thịnh.

(Còn nữa)

Theo: TS. ĐÀO NHẬT KIM

Số lượt xem: 3053

(Bài được đăng bởi administrator)

Tag: Phụng Các

 
 

  Các tin liên quan:

 
Bo mot nang Phu Yen
quảng cáo 1quảng cáo 2

Sao Coffee

Phù Đổng

Visa Uc

Vé máy bay PY