Làng nghề - Làng cổ

Phụng Các - làng cổ 400 năm Kỳ 7

Cứ đến thời gian mãn hạn, dân chúng trong làng hoặc gia chủ sửa soạn đồ lễ thiết lập đại tràng tổ chức việc cúng tế. Phẩm vật dâng lễ có khi heo và gà hoặc đầu heo và gà, xôi, chè tùy theo cấp độ đứng ra tổ chức là xóm, làng hay gia đình. Tại buổi lễ, thầy phù thủy sẽ vẽ lên 5 hòn đá hình 5 ông tướng, đem đi trấn 4 góc đông, tây, nam, bắc của khu đất hay khoảnh vườn thuê mướn, ông còn lại đặt ở giữa. Nhà nào có thủ kỳ trước sân nhà thì đặt vị tướng trung ương tại đây. Văn bản thuê đất được thầy phù thủy đọc to tại buổi lễ mang nội dung một bản khế ước, rồi đem đốt gửi cho chủ đất cõi âm.

Sau ngày lễ tá thổ mà cõi âm vẫn để cho hoang quỷ về phá phách, làm thiệt hại mùa màng, gây cho dân làng dịch bệnh, tức là đã vi phạm khế ước nên phải trị tội. Lúc này, nhân dân tổ chức trảm xà (chém rắn), trảm mộc (chặt cây) để đánh đuổi ma quỷ, không cho chúng nhiễu hại. Công việc này cũng nhờ đến thầy phù thủy thực hiện.

4. Lễ hội hằng năm

Nét nổi bật góp phần tạo nên giá trị truyền thống văn hóa làng Phụng Các là việc tổ chức lễ hội ở các đình, đền, miếu làng.

Vị Thành hoàng Lương Văn Chánh, người có công mở đất Phú Yên được dân làng Phụng Các tổ chức giỗ hàng năm ngày 19/9 (âm lịch). Vào ngày này, chính quyền địa phương phối hợp tộc họ Lương tổ chức lễ dâng hương bày tỏ lòng biết ơn đối với công lao mở cõi của ông tại đền thờ làng Phụng Nguyên. Từ năm 2007, Sở Văn hóa Thông tin Phú Yên phối hợp Phòng Văn hóa Thông tin huyện Phú Hòa tổ chức lễ hội với quy mô lớn vào ngày 6/2 (âm lịch).

Tại các đình, miếu làng vào dịp xuân - thu có tổ chức tế tự. Đây cũng là thời gian diễn ra lễ hội thu hút đông đảo bà con đến tham gia.

Miếu làng Phụng Tường tại xóm Ao thờ thần Thiên-Y-A-Na, thời kỳ trước năm 1945 vào ngày 2/2 (âm lịch) hàng năm tổ chức lễ hội diễn ra trong 2 ngày với nhiều hình thức vui chơi như xốc dĩa, hát bội, đá gà, hàng quán ẩm thực… vui nhộn. Miếu thờ tiền hiền Phụng Tường vào dịp 16/1 (âm lịch) tiến hành cúng xuân và tổ chức lễ hội với nhiều trò chơi dân gian cùng văn hóa ẩm thực thu hút dân làng các vùng lân cận đến dự đông đảo. Khi cúng đình, miếu có tổ chức lễ “nghinh rước sắc thần và sắc phong”, đoàn người tham gia lễ rước có chánh tế, bồi tế, các vị bô lão, chức sắc, ban nhạc cổ, đội cờ, trống và 4 người khiêng hương án. Phần tế lễ có cử ra một ban gồm những người đức cao vọng trọng, trong đó chánh tế là người có uy tín, danh vọng, phẩm chất đạo đức tốt trong làng. Kết thúc lễ tế thần là phần hội làng với các trò chơi dân gian hay xem hát bội.

Trong các dịp lễ hội đình, miếu hay Tết Nguyên đán thời xưa, các xóm, ấp ở làng Phụng Các tổ chức Hội bài chòi.

Bài chòi là lối đánh bài mà người chơi ngồi trên 9 hoặc 11 cái chòi cất sẵn. Nơi tổ chức bài chòi thường là sân đình, hay sân chợ, sân miếu có khoảng đất trống bằng phẳng để cất chòi. Tám chòi được cất thành hình chữ nhật, chia làm 2 bên, đối diện từng cặp một. Chòi trung ương ở giữa cạnh ngắn hình chữ nhật và đối diện bên kia là rạp hội đồng, dành cho ban tổ chức. Khoảng đất trống ở giữa là sân khấu trệt dành cho người hô (gọi là anh Hiệu). Chòi được cất theo kiểu nhà sàn, trang hoàng đẹp, nền sàn cao quá đầu người, có thang lên xuống. Mái chòi lợp tranh hay lá dừa để che mưa nắng. Mặt sau và hông che kín chỉ chừa mặt trước. Trong chòi có một cái mõ và một khúc thân chuối hay bó rơm để người chơi cắm con bài và cờ đuôi nheo. Trong rạp ban tổ chức có bộ phản dành cho các vị chức sắc trong làng và ban nhạc cổ (đàn cò, kèn, trống, xập xẽng).

Bộ bài chòi gồm 27 lá bài làm bằng tre, đầu trên bè ra để dán lá bài lấy trong bộ bài tới. Đầu dưới là chân thẻ nhỏ, tròn như chiếc đũa vót nhọn. Các chân bài nhuộm nửa xanh nửa đỏ, giống hệt nhau để không phân biệt được. Bộ thẻ bài chòi gồm 27 cặp, có tên như sau:

- Pho VĂN: nhất Gối, nhì Bánh, tam Bụng, tứ Tượng, ngũ Rốn, lục Xưởng, thất Liễu, bát Miểng, cửu Cu.

- Pho VẠN: nhất Trò, nhì Bí, tam Quăng, tứ Ghế, ngũ Trượt, lục Trạng, thất Vung, bát Bồng, cửu Chùa.

- Pho SÁCH: nhất Nọc, nhì Nghèo, tam Gà, tứ Xách, ngũ Dụm, lục Hường, thất Thưa, bát Dây, cửu Điều.

Trên mỗi con bài không ghi tên con bài, chỉ vẽ hình như kiểu siêu thực, bằng mực đen làm ký hiệu riêng cho mỗi con bài. Mỗi thẻ tre dán 3 con bài không trùng lặp nhau. Trong các bài chòi, tên con bài đôi khi được gọi khác, như:

- Trong pho VĂN: Nhất Gối thì gọi là Chín Gối; nhì Bánh tức là Hai Bánh rồi đảo ngược gọi là Bánh Hai; Ngũ Rốn gọi trại là Ngũ Rún hay gọi khác Ngũ Ruột.

- Trong pho VẠN: Tứ Ghế còn gọi là Tứ Móc hay Tứ Cẳng; Ngũ Trượt gọi là Ngũ Trật hay Ngũ Trợt; Lục Trạng gọi là Lục Chạng.

- Trong pho SÁCH: Tứ Xách gọi là Tứ Gióng, Ngũ Dụm thành Ngũ Dít; Bảy Thưa là Bảy Hột.

Một hội bài chòi vào dịp tế lễ ở đình, miếu làng Phụng Các ngoài số người đến đánh bài và thân nhân của họ, còn có người đến xem lên đến hàng trăm. Người đến xem đứng dọc theo các chòi rạp, làm thành vòng tròn bao quanh sân khấu. Mỗi ngày cuộc chơi kéo dài từ sáng tới chiều, rồi đêm đến tới khuya.

(Còn nữa)

Theo: TS. ĐÀO NHẬT KIM

Số lượt xem: 5258

(Bài được đăng bởi administrator)

Tag: Phụng Các

 
 

  Các tin liên quan:

 
Bo mot nang Phu Yen
quảng cáo 1quảng cáo 2

Sao Coffee

Phù Đổng

Visa Uc

Vé máy bay PY